تميز گفتار

تميز گفتار

تميز گفتار یکی از مهارتهاي پيش كلامي قبل از شروع گفتار است.

منظور ازتميز گفتار چه مي‌باشد؟ و اهميت آن در چيست؟

تمرين‌هاي مربوط به تميز گفتار، كودك را تشويق مي‌نمايد كه به تفاوتهاي ميان يك يا چند صدا صداي گفتاري، كلمه يا گوش دهد و اين مهارت را به مهارتهاي شنيداري كه قبلاً آموخته، اضافه نمايد.

در واقع تشخيص تفاوتهاي ظريف ميان صداهاي گفتاري، گام بسيار مهمي در يادگيري ادراك زبان شفاهي محسوب مي‌شود.

چگونه مي‌توان مهارت تميز گفتار را بهبود مي‌بخشد؟

كودكان مي‌توانند مهارت تشخيص تفاوتهاي موجود در طول، ريتم و آهنگ صداها، كلمات و عبارات را بياموزند.

در مراحل اوليه آموزشي به نظر مي‌رسد كه راهنمائيهاي بينايي نظير بيان چهره‌اي، اشارات و الگوهاي لب به كودك در تشخيص تفاوت در صداهاي متقابل كمك مي‌نمايد.

ارائه گزينه‌ها، به كودك، يك تمرين شنيداري روزمره محاسبه مي‌شود که بواسطه آن بتواند تفاوت ميان صداها را در محيط طبيعي كشف نمايد.

به عنوان مثال هنگامي كه كودك  يك اسباب بازي مي‌خواهد شما مي‌توانيد از وي بپرسيد كه آيا ماشين مي‌خواهي يا هواپيما؟

در اين گونه موارد بهتر است از ارائه مستقيم خواسته كودك (بدون پرسش از وي) خودداري کنيد.

كودكان كم شنوا ممكن است هميشه نياز به لب خواني جهت تمايز برخي از صداهاي گفتاري را داشته باشند.

اما مهارتهاي شنيداري آنها مي‌تواند با تمرين، يعني استفاده بهتر از باقي مانده شنوايي خويش، به نحو قابل توجهي بهبود يابد.

تمايز بيان صداها و عبارات كوتاه و بلند:‌

در اين بخش كودكان مي‌توانند از آموزشهاي مربوط به گوش كردن به تفاوتهاي ميان عبارات و صداهاي كوتاه و بلند بهره ببرند.

يادگيري تشخيص تفاوتهاي مربوط به طول و ميزان کشش صدا به آنان كمك خواهد كرد كه از صداهاي موجود در جريان گفتار آگاهي بيشتري كسب نموده و معناي گفتار را دريابند.

تمايز ميان كلمات و صداهاي آشنا:‌

در اين بخش جفت‌هاي كلمات با در نظر گرفتن تقابل شنيداري و بينايي آنها انتخاب مي‌كردند به عنوان مثال صداهاي «مومو» و «كواك كواك» بسيار متفاوت هستند و الگوي بينايي تلفظ آنها نيز بر روي لبها با هم تفاوت زيادي دارد.

بتدريج بايد دامنه گسترده‌تري از صداها را به كودك ارائه دهيم تا وي بتواند به تمايز ميان سه يا چهار صداي آشنا بپردازد.

در اين راستا هر چه كودكان آشنايي بيشتري با صداهاي مختلف پيدا كنند قادر خواهند شد كه صداها را تنها با شنيدن آنها مورد تغيير قرار دهند.

صداهاي واكه‌اي:

واكه‌ها در كليه كلمات گفتاري به چشم مي‌خوردند كودكان در اين بخش بايد به شيوه‌اي منظم به تفاوت‌ ميان صداهاي مختلف گوش دهند و اشكال مختلف را در توليد واكه‌هاي مختلف مورد تشخيص قرار دهند. توانايي تشخيص اين تفاوت اطلاعات مفيدي را براي آنان در مورد صداهاي موجود در كلمات بدست مي‌دهد.

جفت‌هاي كمينه:‌

كلماتي نظير «موز‌ـ‌ ميز»‌ كه تنها در يك صدا متفاوت هستند جفت كمينه نام دارد. در اين دو كلمه تنها واكه‌ها با هم متفاوت هستند كودك بايد تفاوت ميان اين واكه‌ها را از طريق شنيدن يا لب‌خواني تشخيص دهد.

صداها و عبارات کشيده و منقطع

صداهاي کشيده و منقطع:

صداي كشيده مثل هـ‌ هـ هـ هـ  (هواپيما)

صداي منقطع مثل ق ق ق (قايق)

با  مجموعه‌اي از هواپيماها و قايقهاي اسباب‌بازي شروع به بازي كردن كنيد. تصاوير آنها را بكشيد و صدايشان را توليد نمائيد. تصويري از دريا و آسمان را بر روي تخته سياه يا يك ورقه بزرگ كاغذ ترسيم نمائيد. هنگامي كه مي‌گوييد «ه ه» نحوه قرارگيري هواپيما در آسمان را به كودك نشان دهيد و هنگام توليد صداي «ق ق» كودك مي‌تواند قايق را در داخل دريا بگذارد.

ساير صداهاي کشيده و منقطع:

صداهاي بلند: اواواواو……. (باد)

صداهاي كوتاه: پ پ پ (ماهي)

هنگام توليد صداي «اواو» ابرها را در آسمان (تصوير) و درحين توليد صداي «پ پ» ماهي‌ها را در دريا بچسبانيد.

 

□ عبارات كشيده ومنقطع:‌

عبارات كوتاه: بدوـ‌ وايسا‌ـ بپرـ‌ بالاـ‌ بزن

عبارات بلند: “دور بزن” ‌ـ “آماده به جاي خود” ـ “برو به طرف در” ـ‌ “دستت بگذار روي سرت”

دو عبارت مثل (“بدو” ـ “آماده بجاي خود”) را از فهرستهاي فوق انتخاب كنيد يكي از دستورهاي مذكور را به كودك ارائه كنيد و با استفاده از اشارات، ژست و توصيف (در صورت لزوم) به وي نشان دهيد كه چه كاري را بايد انجام دهد. در واقع كودك با تمرين مي‌آموزد كه بيان دو دستور تفاوت قائل شود و فعاليت مناسب را بدون كمك گرفتن انجام دهد.

كلمات و صداهاي آشنا

صداي حيوانات:

ميوميوـ كواك كواك‌ـ‌ موموـ‌هاپ هاپ‌ـ‌ بع بع‌ـ قدقد

وسائل لازم: حيوانات اهلي اسباب‌بازي‌ـ دو جعبه قديمي و تعدادي مكعب

دو حيوان را انتخاب كنيد كه صداي آنها كاملاً تفاوت از هم باشد: مثل ميوميو‌ـ‌ كواك كواك.

حين بازي كردن با حيوانات مختلف صداي آنها را نيز توليد نمائيد.

عكس يك گربه را بكشيد و روي يكي از جعبه‌ها بچسبانيد و بر روي جعبه ديگر عكس يك اردك را بچسبانيد.

سپس صداي گربه را تقليد نمائيد در اين هنگام كودك بايد يك مكعب بردارد و در داخل جعبه‌اي كه تصوير گربه بر روي آن است بياندازد.

به همين صورت حين تقليد صداي اردك توسط شما، وي بايد مكعب ديگري را در جعبه مربوط به اردك بياندازد.

اين بازي را با صداي ساير حيوانات ادامه دهيد.

علاوه بر تصاوير حيوانات شما مي‌توانيد مثلاً عكس «شير» را براي صداي گاو و عكس استخوان را براي صداي سگ انتخاب كنيد.

صداي وسائل نقليه:

هوهوچي‌چي (قطار) ـ بيب‌بيب (ماشين)‌ـ بروم ‌بروم (موتور سيكلت) ـ‌ آ آ (هواپيما). تمرين قبلي را كه در مورد حيوانات بكار ببريد. اين بار با صداي وسايل نقليه (دوباره نقليه) تكرار نمائيد. مي‌نمايد كودك بايد بدنبال قطار و با شنيدن صداي «بروم بروم» بدنبال موتور سيلكت برود.

صداي فعاليتها:

در حين بازي با اسباب بازيها، صداي هر يك را توليد نمائيد.

زماني كه كودك با صداي مختلف آشنا شد، ابتدا اسباب بازيها را پنهان كنيد.

سپس يكي از آنها را در داخل كيسه قرار دهيد. صداي مربوط به اسباب‌بازي داخل كيسه را توليد نمائيد.

ببينيد آيا كودك مي‌تواند قبل از نگاه كردن اسباب‌بازي داخل كيسه را حدس بزند.

چنانچه كودك قادر به بيان كلمات نيست از تصاوير مربوط به شيء مذكور جهت اشاره به آن استفاده كنيد.

براي ايجاد صداهاي ديگري كه مربوط فعاليت مي‌باشد مي‌توان از وسايل زير استفاده نمود.

يك نردبان اسباب‌بازي:‌ بالاـ‌ بالاـ بالا./ يك قورباغه پلاستيكي جهنده:‌ بپرـ بپرـ بپر./ يك سرسره اسباب‌بازي: پايين‌ـ‌ پايين‌ـ‌ پايين./ يك اسباب‌بازي كوكي متحرك: برو‌ـ بروـ‌ برو

اسامي

اين بازي به كودك كمك خواهد كرد كه با اسامي دوستان و اعضاي خانواده آشنايي بيشتري پيدا كند.

اين بازي را مي‌توان با بكارگيري اسامي كه شباهت زيادي با هم دارند دشوارتر کرد.

اسباب‌بازيها و شيرينهاي كوچك را كادر پيچي نمائيد و بر روي هر يك اسم يك نفر را يادداشت كنيد.

به كودك اجازه دهيد كه در انتخاب يك يا چند اسم براي بسته‌ها به شما كمك نمايد.

سپس بسته را با هم قاطي كنيد و در داخل يك جعبه يا كيسه قرار دهيد.

هر بار يكي از بسته‌ها را از كيسه خارج كنيد و نام صاحب آن را بيان نمائيد.

كودك در اين هنگام بايد شيريني يا اسباب‌بازي را به فرد مورد نظر بدهد.

فهرست‌ هجايي

 

كلمات تك هجايي كلمات دو هجاي كلمات سه هجايي كلمات چهار هجايي
حيوانات گاو

سگ

خرس

ببر

فيل

تمساح

خرگوش

ماهي

پروانه

كرگدن

كانگورو

پرنده

غذا كيك

شير

 هويچ

گوجه

گيلاس

گلابي

مربا

بيسكوئيت

بستني

سيب‌زميني

توت فرنگي

وسايل نقليه ماشين

قطار

تاكسي

اتوبوس

دوچرخه

كاميون

هواپيما

هلي‌كوپتر

موتورسيلكت

منزل تخت

 

 

صندلي

پنجره

دودكش

تلفن

راديو

كامپيوتر
اشياء توپ

چتر

كتاب

جعبه

سبد

عروسك

بادكنك

صندلي

پوشاك كفش

كت

كلاه

مانتو

شلوار

ژاكت

دمپايي

پيراهن

هجاها‌

حيوانات:

وسايل لازم: جفت‌هاي تصاوير يا حيوانات اسباب بازي

ابتدا نام دو حيوان مختلف، يكي تك هجايي مثل گاو و ديگري سه هجايي مثل پروانه را انتخاب كنيد.

اين كلمات تفاوت ديداري و شنيداري زيادي دارند.

هنگامي كه كودك با اين كلمات آشنا شد، ماکت حيوانات را بين خودتان تقسيم نمائيد و بازي جفت‌هاي را با هم انجام دهيد.

ابتدا از كودك بخواهيد كه يك حيوان را با حيوان انتخابي شما جفت نمايد.

بررسي كنيد كه آيا گزينه صحيح را انتخاب مي‌نمايد.

در صورت عدم موفقيت او را با اشاره يا تصوير راهنمايي کنيد .

بتدريج بازي را سخت تر کنيد و كلمه سوم را نيز به وي ارائه كنيد.

مثال:

گاو (تك هجايي) و پروانه (سه هجايي)

سگ (يك هجايي) و فيل ( تك هجايي)

ببر (تك هجايي)، خرگوش (دو هجايي) و پروانه (سه هجايي)

-*( در اين مثال موارد بتديرج سخت تر مي شود. م.)*-

غذاها:

دو كلمه متفاوت را از فهرست كلمات صفحة 9 انتخاب كنيد. مثل كيك (تك هجايي) و گلابي (سه هجايي)

تصاوير بزرگي از كيك و گلابي بكشيد و نام يكي از آنها را بيان نمائيد

در اين هنگام كودك بايد پس از شنيدن كلمه يك ستاره يا برچسب بر روي تصوير مورد نظر بچسباند.

سعي كنيد كه كلمات مذكور را در داخل جمله بکار بگيريد. بعنوان مثال:

” ستاره را روي کيک بچسبان” ، ” ستاره را روي گلابي بچسبان”

 

وسايل نقليه

وسايل لازم: دو جعبه کفش خالي، لگو (آجرک خانه سازي)، تصوير دو وسيله نقليه

دو کلمه متفاوت را از فهرست هجاها انتخاب کنيد. براي مثال:

ماشين (دو سيلابي) و هواپيما (چهار سيلابي)

هر تصوير را روي يک جعبه کفش بچسبانيد.

هرگاه شما نام يک وسيله را گفتيد، کودک بايد آجرکي را در    جعبه مربوطه قرار دهد.

بهتر است کلمه را در داخل يک جمله بگوئيد.

مي توانيد بجاي جعبه کفش صندوق پست بسازيد تا کودک تصاوير مربوطه را آنها بيندازد.

خانه

وسايل لازم: تصاوير لوازم خانه، تعدادي سنجاق کاغذ، چوب ماهيگيري آهنربايي

از فهرست هجاها دو کلمه متفاوت انتخاب کنيد. مانند:

خانه (دو هجايي) و تلويزيون (پنج هجايي)

سه يا چهار تصوير از کلمات انتخاب شده را پيدا کنيد و به آنها سنجاق کاغذ بزنيد. هر گاه کودکتان کلمه مورد نظر را شنيد بايد تصوير مربوطه را به کمک چوب ماهيگيري آهنربايي از زمين بردارد.

اشيا

وسايل لازم: دو ورق کاغذ، مداد رنگي، دو آدمک پلاسيتکي

دو کلمه متفاوت انتخاب کنيد. مانند:

توپ (تک هجايي) و تلفن (سه هجايي)

تصوير ساده از نردبان در هر صفحه كاغذ ترسيم نمائيد و در بالاي هر نردبان تصوير كلمات مورد نظر خود را بكشيد.

هر بار كه شما نام يكي از دو كلمه مورد را بيان كنيد كودك يك آدمك اسباب بازي كوچك را كه در پايين  نردبان قرار دارد،

پله پله به سمت بالا مي برد.

هنگامي كه هر آدمك به انتهاي نردبان رسيد يك اسباب بازي واقعي به عنوان پاداش به كودك بدهيد.

□ لباس:

وسائل لازم: يك عروسكهاي مقوايي بهمراه لباسهايشان

در آغاز دو كلمه را از فهرست هجاها انتخاب كنيد. مثل كفش (تك هجايي) و پيراهن (سه هجايي ).

اكنون نام يكي از آنها را براي كودك بيان كنيد. كودك بايد مطابق با كلمه بيان شده پوشاك مورد نظر را انتخاب نموده و بر تن عروسكها بچسباند.

همچنين كودک مي تواند آن را رنگ کند و يا روي رخت آويز آويزان نمايد.

حروف صدادار ( واکه ها )

□ واکه هاي کشيده

وسايل لازم: دو سطل خالي- مهره يا آجرک – کارت مقوايي کوچک

روي هر کارت يکي از واکه ها را بنويسيد. بطور مثال:

او او او او او                آ آ آ آ آ آ             اي اي اي اي

(صداي باد)               (صداي تمساح)              (صداي موش)

دو صدا را براي شروع انتخاب کنيد. مانند ” آ آ آ آ ” و ” ايي ايي ايي ايي “. تصاوير شير و موش را به کودک نشان دهيد و هر يک را بر روي يک سطل بچسبانيد.

هر گاه شما بگوئيد ” آ آ آ آ آ ” ، کودک بايد يک مهره يا آجرک را داخل سطل مربوطه بيندازد و همين طور در مورد صداي ” ايي ايي ايي ايي ” عمل کنيد.

□ واکه هاي کوتاه در مقابل واکه هاي کشيده

وسايل لازم: چند کارت مقوايي- مداد رنگي- چسب

واکه هاي کوتاه:  ـَـــِــُـ  ،  مانند: ـِ براي صداي مورچه، ـُ براي کانگورو، ـَ براي صداي آدم آهني

واکه هاي کشيده: آ – او – ايي ، مانند: صداي تمساح (آ)، صداي باد (او)، صداي موش(ايي)

دو صدا را براي تمرين انتخاب کنيد. مانند: تمساح (آ) و مورچه ( ـِ ). تصوير مورچه و تمساح را در جايي از اتاق قرار دهيد و هر گاه شما صداي (آ) را گفتيد کودک بايد آنرا بيابد و رنگ بزند.

جفت‌هاي كمينه

جفت‌هاي كميته جفت كلماتي هستند كه تنها در يك صدا با هم متفاوتند. بدين ترتيب كودك بايد به شنيدن يا ديدن تفاوت ميان اين صداها بپردازد.

وسائل لازم: تصاوير مربوط به جفت كلمه‌هاي كمينه، ميله چوبي و حلقه‌هاي پلاستيكي

يك جفت كلمه را براي كار كردن انتخاب كنيد مثل تور- تير. دو ميله بر روي ميز قرار دهيد.

تصوير تور را در نزديكي يك ميله و تصوير تير را در نزديكي ميله ديگر قرار دهيد.

هنگامي كه مي‌گوئيد تور، به كودك كمك كنيد تا يك حلقه را در ميله صحيح بياندازد.

همين كار را با كلمه تير انجام دهيد. اين كار ادامه دهيد تا تمام حلقه ها بر روي ميله ها قرار گيرند.

داستان ها و آوازها

اشعار مربوط به فعاليت:

اشعار فعاليت نظير به يك توپ دارم را مي توان با ريتم سريع يا كند خواند در اين هنگام كودك با انجام فعاليتهاي سريع يا كند ميتواند با شما مشاركت نمايد آوازها را مي توان هم با صداي بلند و هم به آرامي خواند.

داستان‌ها:

هنگام خواندن يك داستان كودك را تشويق كنيد تا به برخي از كلمات بزبز قندي، گرگ و … گوش دهد. در طي شنيدن داستان هر بار كه كلمه بز بز قندي بيان شود کودک بايد زنگوله را به صدا در آورد و هنگام شنيدن كلمه گرگ مي تواند صداي غرش در آورد و يا يك گرگ اسباب بازي را از جعبه بيرون آورد.

تمرين‌هاي شبيه تمرين فوق را مي‌توانيد و مورد ساير داستانها و شخصيتهاي داستاني بكار بگيريد.

اين فعاليت را با دو يا چند کودک مي توانيد انجام دهيد.

 

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.