دیسلکسی یا اختلال خواندن چیست؟ چه علایمی دارد؟

دیسلکسی یا اختلال خواندن چیست؟ چه علایمی دارد؟

مدت زمان تخمینی مطالعه: 22 دقیقه

گفتار درمانی تبریز گفتار درمانی و کاردرمانی تبریز یاشام » نوشته ها » دیسلکسی یا اختلال خواندن چیست؟ چه علایمی دارد؟

فهرست مطالب

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
آپراکسی چیست؟ و انواع آن کدام است؟

علائم دیسلکسی عمیق اکتسابی که نخستین بار توسط marshal و newcombe  سندیت داده شد:

علایم

  • مشکل در تشخیص واج از روی نویسه؛ sub-lexically ( مشکل در خواندن ناکلمه ها ) و معمولا lexically  ( مشکل در قضاوت قافیه)
  • خواندن بهتر اسامی نسبت به سایر نقش های نحوی
  • خواندن بهتر کلمات عینی نسبت به کلمات انتزاعی
  • وجود خطاهای بینایی به طوری که پاسخ داده شده فرد از نظر بینایی به کلمه هدف شباهت دارد.
  • وجود جانشینی های معنایی در خواندن ( پارافازی معنایی )
  • وجود خطاهای مورفولوژی خصوصا در تکواژهای مقید مثلا نشانه های جمع
  • اسیب حافظه کوتاه مدت شنیداری-کلامی
  • تأثیرات بافتی: کلمات را هنگامی که در بافت باشند نسبت به زمانی که به تنهایی بیایند بهتر می خوانند.
  • مشکل در نوشتن

اگر چه خطاهای معنایی به هنگام خواندن با صدای بلند اهمیت زیادی دارند

اما بیماران دیسلکسی عمیق تفاوت های قابل توجهی در درجه و شدت مشکلشان نشان می دهند.

در سایر ویژگی های دیسلکسی عمیق نیز اختلاف های مشابهی وجود دارد

مثلا توانایی خواندن ممکن است کاملا از دست رفته باشد یا اینکه شدیداً آسیب دیده باشد.

دیسلکسی عمیق

برای توضیح این ناهمگنی موجود در عملکرد  Shallice  و  Warrington پیشنهاد کردند که دیسلکسی عمیق را یک سندرم چند جزئی با سه زیر گروه مجزا در نظر بگیریم:

  1. اختلال در input و دستیابی به represent معنایی
  2. اختلال معنایی مرکزی
  3. مشکل در بازیابی واجی در post-lexical output

PS که مبتلا به دیسلکسی عمیق بود در دسته اول قرار گرفت

و در تست های نامیدن تصاویر و matching  Synonym  هنگامی که به صورت شنیداری ارائه میشدند عملکرد بهتری نسبت به حالت بصری داشت.

در تست های دسته بندی معنایی هنگامی که دسته بندی ها واضح بودند

( مثلا اسم دختر در برابر اسم پسر )

نسبت به زمانی که دسته بندی ها ناواضح و انتزاعی بودند عملکرد بهتری داشت.

در دیسلکسی عمیق مرکزی مشکلات ادراکی شدیدی وجود دارد که در حوزه دانش معنایی نیز خود را نشان می دهد .

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
اختلال در بازیابی واژگانی (آنومی) و درمان آن

همچنین در تکالیف مختلف مثل خواندن کلمات و نامیدن اشیا ضعف وجود دارد.

در ۱۲ سال گذشته تنها یک مورد بیمار مبتلا به دیسلکسی عمیق مشاهده شده که علائمی مطابق با دیسلکسی مرکزی داشته است.

Hillis بیمار KE را گزارش می کند که تستهای خواندن، نامیدن تصاویر، نامیدن تصاویر همراه با نوشته و نوشتن املأ از او گرفته شد و متوسط خطاهای او ۴۴% بود

( حدود ۳۳% خطاهای معنایی در کل تست ها )

مشکلات او در تکالیف و مدالیته های مختلف با مشکل در سیستم معنایی که در تمام تست ها مشترک بوده قابل توجیه است.

صحت عملکرد او در طبقه بندی در دسته هایی مثل اعضای بدن، وسایل حمل و نقل و میوه ها به هنگام ارائه محرکات تصویری ۱۰۰% و به هنگام ارائه کلمات %۹۹ بود.

در دیسلکسی عمیق نوع سوم دسترسی کامل به گنجینه واژگانی وجود دارد

اما انتقال اطلاعات برای فعال کردن هدف درست در output آوایی دچار مشکل است.

Morton  و Patterson فرضیه ای ارائه دادند که در آن کد معنایی صحیحی به خزانه واژگانی output منتقل می شود

اما چون آستانه کلمه هدف بالاست پاسخ مشابهی انتخاب می شود.

پس کلمه هدف و پاسخ داده شده مشابه خواهند بود مثلا به فنجان می گوید چایی.

Morton   و Patterson  اشاره می کنند که اگر پاسخ صحیح مسدود شده باشد

تفاوت قابل توجهی بین هدف و پاسخ برای بیمار وجود خواهد داشت و میتواند که بین آنها در تست های بعدی تمایز قائل شود.

این فرضیه احتمال وقوع خطاهای معنایی را در هر تستی که نیاز به output آوایی دارد پیش بینی می کند

(مثل نامیدن تصاویر تکرار کلمات و گفتار خود انگیخته).

علت متفاوت دیگری که برای دیسلکسی عمیق در سطح output  وجود دارد این است که مشکل در response blocking نیست بلکه در انتخاب پاسخ در خزانه واژگانی آوایی output  است.

علت پیشنهادی دیگر این است که بیماران در کلماتی که از خزانه واژگانی آوایی بسیار مورد استفاده قرار می دهند فاقد حساسیت هستند.

ارائه سرنخ های آوایی احتمال انتخاب پاسخ صحیح را به جای پاسخ رقابتی افزایش می دهد .

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
زبان و بازی چگونه برهم تاثیر می گذارند؟

Buchanan این موضوع را با آزمودن بیمارش SD به هنگام نامیدن با صدای بلند با و بدون سرنخهای آوایی تصدیق می کند

(با سرنخ های آوایی ۸۲% موارد و بدون سرنخ های آوایی در ۴۱% موارد موفق بود)

تقسیم بندی دیسلکسی عمیق به انواع مختلف به فهم بهتر تفاوت های اندکی که در پروفایل های کلینیکی بیماران وجود دارد کمک می کند مثل تفاوت در میزان جانشینی های معنایی هنگام خواندن .

چندین شاهد وجود دارد که دیسلکسی عمیق قسمتی از آسیب زبانی عمومی است.

برای مثال BL که مبتلا به دیسلکسی عمیق بود در مدالیته های دیداری و شنیداری مشکلات برابری را نشان می داد

بنابراین او هم دیسلکسی عمیق و هم زبان پریشی عمیق داشته است.

زبان پریشی عمیق با جانشینی های معنایی به هنگام تکرار، ناتوانی در تکرار ناکلمات ، مشکل در حافظه کوتاه مدت شنیداری-کلامی و تأثیرات image ability به هنگام تکرار مشخص می شود.

در اینجا ما نتایج ارزیابی دقیقی از jah را آورده ایم که مبتلا به دیسلکسی عمیق و نوع مرکزی نسبتاً نایاب است.

یافته ها نشان می دهد که jah زبان پریشی عمیق نیز دارد با مشکلات شدید در تکرار کلمات و ناکلمات و جانشینی های معنایی.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Case report

Jah زن ۳۱ ساله راست دستی است که ۴ روز بعد زایمان دچار انفارکتوس در شریان بخش چپ مغز میانی شده است.

علایمی که در او دیده می شود به شرح زیر است:

CT   در اطراف شریان  بخش چپ مغز میانی کاهش تراکم و در بطن جانبی چپ افزایش تراکم را نشان می دهد.

زبان پریشی شدید،دیزارتری خفیف ،ضعف در سمت راست صورت و فلج خفیف یکطرفه دیده می شود.

پاسخ های کلامی او محدود به بله/خیر است اما می تواند دستورات ساده را اجرا کند.

تست های نوروسایکولوژیک اولیه ۴ ماه بعد از سکته گرفته شد و نشان داد که او کاملا هشیار و نسبت به محیطش آگاه است.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
آدرس مرکز جامع گفتار درمانی کاردرمانی تبریز

حافظه autobiographic در او اسیب دیده بود

اما با گذشت زمان توانست به چند سوال در این زمینه پاسخ دهد.

حافظه آنی به شدت آسیب دیده است.

هیچ شاهدی ازneglect بینایی وجود ندارد.

خواندن حروف به شدت آسیب دیده است و نمیتواند واج را به نویسه مربوطه نسبت دهد.

تمییز نویسه ها از هم تاحدودی آسیب دیده است.

ابتدا به  jah  ۲۲ کلمه داده شد تا بدون محدودیت زمانی آنها را بخواند:

۵مورد از ۲۲ مورد صحیح خوانده شد.

به ۱۲ مورد پاسخی داده نشد.

۳پارافازی معنایی وجود داشت:

ماشین ← قایق                خانه←حیاط                     کشتی← قایق

یک واژه سازی انجام گرفت: cup ←tock

یک خطای بینایی وجود داشت: square ← squash

(Oral word reading)

به منظور تعیین میزان صحت در خواندن ارزیابی هایی در زمینه image ability, concreteness   word-class, انجام گرفت:

Image ability

به jah  ۸۰ کلمه داده شد که در نیمی از آن ها احتمال Image ability بالا

(۲۰ تا با بسامد وقوع بالا و ۲۰ تا با بسامد وقوع پایین)

و در نیمی دیگر احتمال Image ability پایین

(۲۰ تا با بسامد وقوع بالا و ۲۰ تا با بسامد وقوع پایین)بود.

بیمار از نظر آماری میزان قابل توجهی از Image ability را نشان داد:

۴۰/۲۶  کلماتی را که احتمال Image ability بالا

و تنها ۴۰/۸ کلماتی را که احتمال Image ability در آن ها پایین بود.

به درستی خوانده شد.

از نظر بسامد وقوع نتیجه معناداری کسب نشد:

۴۰/۱۶ از کلماتی که بسامد وقوع بالا

و ۴۰/۱۸ از کلماتی که احتمال وقوع پایینی دارند درست خوانده شد.

در ۸۰/۲۲ موارد حذف و ۲۴ خطای حقیقی دیده شد.

۶ خطای معنایی صورت گرفت:

جنگ←تیر          قهوه←چایی            شب←تخت              دانش آموز←مدرسه                قرص←سردرد                plane←airplane

۹ خطای بینایی صورت گرفت:

Gravy → grave

Opinion → onion             principle → prince                theory  → theatre                      dogma  → dog                             gravity  → gravy                          irony  → iron          plea → peas                   realm  →  real

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
توانایی کودکان تا ۴ ماهگی چیست؟

۵ مورد واژه سازی مشاهده شد:

Pig → spig

Attitud  → aka           character → carak                      wrath →  wras       mercy →  merk

و بیش از ۴ خطای غیر قابل طبقه بندی:

Potato  → paper                    crisis  → spoon                   deed   →  sea                      satire → is

دیسلکسی یا اختلال خواندن Concreteness

بیش از ۱۲۰ کلمه به jah داده شد تا با صدای بلند بخواند.

نیمی ازآن ها بسامد وقوع بالا و نیمی بسامد وقوع پایینی داشتند و هر دو گروه بیشتر شامل کلمات عینی بودند.

Jah بیشتر کلماتی را خواند که عینیت بالاتری داشتند با این حال بسامد وقوع بالا کمکی به درست خواندن نکرد .

۲۶ درصد از خطاهای واقعی در طبقه جانشینی های معنایی قرار گرفتند: بلوز ← لباس                در ← بستن

۱۰ درصد خطاها ابتدا بینایی و بعد معنایی بودند:

Beef  → beer → cider

Talk  → tall  → ladder                      sold  → gold → ring                                  rare → hare   → rabbit

۳۶ درصد خطاها دیداری بودند:   

                       belt  → bell              sell → spell                                                                                                             ۵درصد خطاها واژه  سازی بودند:                              slang → slanger                                         swift → waem

۱۸درصد خطاها قابل طبقه بندی نبودند:                                barn → screw                      cannon → camel

۵ درصد خطاها در سطح تکواژ بودند: bagpipe → pipe                  thrill → thriller

باتوجه به نتایج کلماتی که صحیح خوانده می شوند نسبت به کلماتی که خوانده نمی شوند عینیت بیشتری دارند .

دیسلکسی یا اختلال خواندن Word class

برای بررسی تأثیر قواعد صرفی و نحوی بر روی خواندن از jah  خواسته شد ۶۰ کلمه را با صدای بلند بخواند

که شامل تعداد برابری از اسامی، فاعل ها، افعال و صفات بودند.

انجام این تکلیف برای jah   دشوار بود به طوری که عملکرد بسیار ضعیفی از خود نشان داد

و تنها ۷ مورد از ۶۰ کلمه را صحیح خواند: ۱۵/۰ از فاعل ها، ۱۵/۳ از اسامی، ۱۵/۲ از فعل ها و ۱۵/۲ از صفات.

بسیاری از موارد پاسخ داده نشدند (۶۳ % ) و بعد از تلاش، او پاسخ هایی داد

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
سندرم تری چرکولین چیست؟

که ۲۲/۹ از خطاهایش غیر قابل طبقه بندی اغلب با حفظ واج اول

(wood → wisdom ،  spoon → shrink) ،

۲۲/۲ در سطح تکواژ (self →myself   imagine → image)،

۲۲/۱ معنایی  (grief →  peace) ، ۲۲/۳

واژه سازی (carry  → crary )  

،۲۲/۴ بینایی (hence → fence , task → cask)  ،

یک در جا ماندگی Ancient → spoon))

و یک جانشینی (ignore → nor’) بود.

زمانی که jah   در گفتن یک کلمه شکست می خورد به او سرنخهایی داده میشد که شامل دو واج آغازی از کلمه هدف بود

اما این روش برای استخراج پاسخ های بعدی با شکست مواجه شد.

به طور خلاصه نتایج حاصله از این تست های oral reading  معیارهایی را برای دیسلکسی عمیق مشخص می کند.

خواندن jah   تحت تأثیر concreteness ، image ability و خطاهای جانشینی است که بیشتر شامل جانشینی های معنایی است.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Non-word reading

توانایی خواندن ناکلمه ها و تبدیل حروف به صداهای مربوطه به فرایندهای تبدیل نویسه-واج بستگی دارد

از آنجایی که jah   در تبدیل به واج ناتوان است تصور می شد که در خواندن ناکلمه ها نیز دچار اختلال شود.

از jah   خواسته شد که ۲۴ ناکلمه با طول متغیر را بخواند.

این کار بسیار سخت و طاقت فرسا بود و او نمی توانست هیچ یک از آیتم ها را تلفظ کند.

این نتیجه تأیید میکند که مهارت تبدیل نویسه-واج شدیداً در خطر است.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Word and non-word repetition

برای تعیین اینکه آیا jah   در مدالیته های مختلف دچار اختلال هست یا نه

از او خواسته شد که چندین کلمه را که در آزمون های قبلی برای خواندن از آنها استفاده شده بود و همچنین ناکلمه ها را تکرار کند

به طور قابل توجهی کلماتی که image ability بالاتری داشتند نسبت به کلماتی که image ability پایین تری داشتند، بیشتر تکرار شدند،

( بدون تأثیر پذیری از بسامد وقوع کلمه )

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
نقش گفتار درمان و مسولیتهایش درمشکلات ذهنی

بیشتر پاسخ های اشتباه مربوط به واژه سازی بودند

(Character → ta , potato  → tato , irony  → arony)

 ۲۷% مربوط به جانشینی های معنایی

Coffee → tea, onion → orange,

slope → soap))

و ۱۸% خطاهای غیر قابل طبقه بندی

(pill → pea, elephant → spinach) .

تکرار ناکلمه ها هم دچار اختلال است با دو خطای واقعی که واژگانی هستند

(Ked → ken , dringe  → drink)

براساس این آزمون ها به نظر می رسد که jah  ویژگی هایی از زبان پریشی عمیق دارد.

مشکلاتی که jah  در oral word reading دارد ممکن است که به دلیل آسیب در دسترسی به بازنمایی های ارتوگرافیک یا اختلال واج شناختی باشد.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Visual lexical decision

Jah  یک تکلیف انتخاب واژگان بصری که متشکل از ۶۰ کلمه در ۴ طبقه است را اجرا کرد:

  1. کلماتی با image ability بالا و بسامد وقوع بالا
  2. کلماتی با image ability پایین و بسامد وقوع بالا
  3. کلماتی با image ability بالا و بسامد وقوع پایین
  4. کلماتی با image ability پایین و بسامد وقوع پایین

Jah در تصمیم گیری در مورد اینکه نوشته کلمه است یا ناکلمه مشکل داشت.

۶۰/۴۸ کلمات به درستی انتخاب شدند و ۶۰/۲۸ ناکلمه ها به درستی رد شدند.

اثر قابل توجه image ability با انتخاب کلمات با image ability بالا به میزان ۹۳% و کلمات با image ability پایین به میزان ۶۷% نشان داد

که jah  از حافظه معنایی برای انتخاب واژگانی استفاده می کند

همچنین انتخاب کلماتی با بسامد وقوع بالا به میزان ۸۳% و کلماتی با بسامد وقوع پایین به میزان ۷۶% نشان داد

که بسامد وقوع کلمه اثر قابل توجهی در این زمینه ندارد.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Auditory lexical decision

همان تکلیف انتخاب واژگانی ۴ هفته بعد به صورت شنیداری ارائه شد

و jah  باید بعد از خوانده شدن هر ایتم با صدای بلند تصمیم می گرفت که آن یک کلمه است یا ناکلمه (از طریق گفتن بله یا خیر)

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
فلج مغزی چیست؟ علت و نشانه ها و درمان آن

به نظر می رسید که نوع مدالیته تأثیری ندارد و jah    مشکلات مشابهی در هر دو نوع مدالیته شنیداری و دیداری خواهد داشت

در مجموع ۸۸% از کلمات به درستی انتخاب شدند و ۴۰% از ناکلمات به عنوان کلمه رد شدند.

تأثیر image ability قابل توجه بود به طوری که ۱۰۰% کلمات با image ability بالا و ۷۶% از کلمات با image ability پایین درست تشخیص داده شدند.

بسامد وقوع کلمات تأثیر چندانی در این زمینه نداشت.

شایان ذکر است که image ability و بسامد وقوع در دو نوع مدالیته  شنیداری و دیداری یکسان بودند.

دیسلکسی یا اختلال خواندنPhonological processing

برای ارزیابی توانایی jah  در زمینه دسترسی واجشناختی یک تکلیف قضاوت قافیه به دو شکل نوشتاری و شنیداری به صورت جداگانه ارائه شد.

PALPA-test 15 متشکل از ۴ گروه از کلمات است:

  1. جفت های هم قافیه که آخرشان مثل هم نوشته شده است ( town و gown)
  2. جفت های غیر هم قافیه که آخرشان مثل هم نوشته شده است ( down و flown)
  3. جفت های هم قافیه که آخرشان مثل هم نوشته نشده است ( shoe و screw )
  4. جفت های غیر هم قافیه که آخرشان مثل هم نوشته نشده است. ( hoe و shew )

عملکرد jah زمانی که جفت ها هم، هم قافیه و هم از لحاظ بینایی مشابه بودند

نسبت به زمانی که جفت ها هم قافیه اما از نظر بینایی متفاوت بودند بهتر بود.

واضح است که jah  یک استراتژی بینایی را برای پاسخ به این تکلیف اتخاذ کرده و پایه تصمیماتش ارتوگرافی کلمه است نه موارد واجشناختی

عملکرد او در جفت های غیر هم قافیه که از نظر بینایی مشابه اند و جفت های غیر هم قافیه ای که از نظر بینایی متفاوتند چندان متفاوت نیست.

هنگامی که تکلیف به صورت شنیداری ارائه شد اگر چه عملکرد او آسیب دید اما به صورت قابل توجهی جفت های هم قافیه را نسبت به غیر هم قافیه بهتر تشخیص داد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
حافظه شنیداری چیست؟ و چگونه می توان حافظه شنیداری را تقویت کرد؟

Jah  عملکرد آسیب دیده ای در هر دو تکلیف ارتوگرافی (lexical decision) و     واجشناختی (word-rhyme) نشان داد.

دیسلکسی یا اختلال خواندنWord comprehension

Kapur  و  Perl به  منظور تعیین این که به هنگام رخداد خطای خواندن آیا jah  متوجه کلمه هدف می شود یا نه روشی را اتخاذ کردند

در این روش jah در جفت کردن کلمه نوشته شده با گفته شده مشکل داشت.

برای مثال او به کلمه هدف پیاز پرتقال گفت بعد به او کلمه پرتقال نشان داده شد و پرسیده شد که این پرتقال است یا پیاز؟

عملکرد jah در این آزمون بسیار ضعیف بود ( حتی پایین تر از احتمال درست بودن پاسخ های شانسی)

دیسلکسی یا اختلال خواندنSynonym judgment

آزمون Synonym judgment یک بار با مدالیته بینایی و یک بار با مدالیته شنیداری به صورت جداگانه ارائه شد.

در این آزمون باید تصمیم گرفته می شد که آیا دو کلمه ارائه شده از نظر معنایی به هم مرتبطند یا نه.

نیمی از جفت کلمات ارائه شده دارای  image ability بالا و نیمی image ability پایین بودند.

در ارائه بینایی jah  به ۳۰/۲۰ کلماتی که image ability بالا و ۳۰/۱۷ کلماتی که image ability پایینی داشتند

پاسخ صحیح داد در ارائه شنیداری او به ۳۰/۲۳ کلماتی که image ability بالا و به ۳۰/۱۶ کلماتی که image ability پایینی داشتند پاسخ صحیح داد

دیسلکسی یا اختلال خواندنWord semantic association

برای ارزیابی اینکه آیا فرد قادر به تشخیص کلمه مشابه از نظر معنایی با کلمه هدف است یا نه

PALPA-test 51 در این آزمون فرد باید از بین ۴ کلمه کلمه مرتبط را انتخاب می کرد

(Comb : brush, tweezers, door, gate)

نیمی از کلمات محرک ارایه شده image ability بالا و نیمی image ability پایینی داشتند

انجام این آزمون برای jah  دشوار بود

به طوری که به ۱۵/۱ با image ability بالا و ۱۵/۶ با image ability پایین پاسخ صحیح داد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
کاردرمانی تهران کجاست؟

دیسلکسی یا اختلال خواندن Semantic categorisation

تست های بسیاری برای ارزیابی یکپارچگی معنایی وجود دارد که با دو نوع ارائه بصری و شنیداری در طی چند هفته اجرایش کردیم.

در ارائه بینایی از jah خواسته شد که کلمات را به دو دسته مناسب تقسیم کند.

در ارائه شنیداری کلمه ای با صدای بلند گفته می شد و jah با اشاره به کلمات yes/no تعیین می کرد که آیا کلمه نوشته شده بر روی کاغذ متعلق به category مورد نظر هست یا نه. ( اسم دختر و اسم پسر )

در این مرحله jah به صحت بالایی از پاسخ ها در هر دو ارائه شنیداری و بینایی دست یافت.

در دسته بندی اسم کوچک و فامیلی jah به اندازه مورد قبلی عملکرد خوبی نداشت. اما در هر دو ارائه بینایی و شنیداری نمرات مشابه بودند.

در تکالیف دسته بندی بعدی jah باید جانداران ( گربه ،گورخر) را از آنچه ساخته دست بشر بود (صندلی ، میز ) جدا می کرد

عملکرد او در این آزمون ضعیف بود حتی وقتی که آزمون به صورت شنیداری تکرار شد.

در مرحله بعدی تکالیف دسته بندی معنایی که از BORN اتخاذ شده بودند در سه فرمت دیداری ، استفاده از کلمات ، شنیداری مورد آزمون قرار گرفت.

در این تکلیف باید کلمه متفاوت از بین سه کلمه انتخاب می شد ( train-road-rail).

در ارائه شنیداری هر سه آیتم دو بار تکرار شدند.

فرمت تصویری در این آزمون بالاترین نمره را گرفت که احتمالا ناشی از اطلاعات بینایی موجود در تصویر است .

برای ارزیابی این احتمال از jah  آزمون دیگری گرفته شد

که در آن باید خوردنی ها (grapes, melon, cow) را از آنچه خورده نمی شود(crocodile, penguin, elephant) جدا می کرد.

این تکلیف احتمالا نیازمند قدرت تمیز بالاتری است که پایه آن دانش مفهومی است تا دانش بصری.

برای ارزیابی عملکرد او در مدالیته های ورودی مختلف این آزمون با ترسیم کلمات و ارائه شنیداری تکرار شد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
آپراکسی چیست؟ و انواع آن کدام است؟

اگر چه عملکرد او در هر سه فرمت آسیب دیده بود در ترسیم، نمرات پایین تری دریافت کرد.

نتایج حاصل از این دسته بندی تکالیف نشان می دهد که صرف نظر از مدالیته های ورودی و خروجی jah  در استخراج دانش دسته بندی از حافظه معنایی مشکل دارد

اما عملکرد او هنگامی که پاسخ صحیح مستلزم دسترسی به دانش مفهومی از تصاویر است بدتر است.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Confrontation naming

از jah  خواسته شد که تعدادی جاندار و بی جان را نام ببرد

و در بخش دیگری از این آزمون خواسته شد که با صدای بلند اسامی نوشته شده را بخواند.

عملکرد در هر دوبخش به شدت آسیب دیده بود ( ۳۵/۸ نامیدن تصاویر و ۲۹/۱۵ خواندن اسامی موفقیت آمیز بود )

اما به طور قابل توجهی در محرکات تصویری ضعیف تر عمل کرد .

خطاهای جانشینی به هنگام نامیدن از نوع معنایی بودند:

(Knife  → spoon,  beetle  → spider, hand  →  nails, axe  → hammer, fork  →  spoon, penguin  → Pingu ) .

همچنین اکثریت خطاها به هنگام خواندن نام اشیا با صدای بلند نیز معنایی بودند:

Penguin  → Pingu , table → salt , cup → tea ,candle → light , nail → varnish, lamp → light , mushroom → (toad) ,stool

و یک واژه سازی مشاهده شد: swan→wan

تشابه قابل توجه بین خطاها در مدالیته های مختلف با احتمال زیاد نشانگر این است

که سیستم معنایی در هر دو تکلیف مورد هدف بوده است و بهتر خواندن نام اشیا نشان دهنده پردازش خواندن غیر معنایی است.

دیسلکسی یا اختلال خواندن Gestures

توانایی استفاده از Gestures مناسب برای نشان دادن کاربرد اشیا بستگی به دانش پایه ای برای پاسخ گویی به سؤالاتی دارد که در مورد آن شئ پرسیده می شود.

Jah  در دو فرمت متفاوت ( تصاویر و کلمات ) در طی ۱۲ هفته به محرکات مشابهی پاسخ داد.

تصاویر مربوط به اشیا پرکاربردی بودند که نمایش کاربرد آنها نیاز به Gestures ساده و بدون ابهام داشت مثل شانه، تبر و تلفن .

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
سندرم تری چرکولین چیست؟

تصویری که به آن پاسخ داده نشد مربوط به Violin بود که آن را file  نامید و Gesturesکه برای تصویر چنگال نشان داد به چاقومربوط می شد.

در فرمت واژگانی jah  ابتدا باید اسامی را می خواند و بعد Gestures مناسبی از خود نشان می داد.

او ۲۶/۱۷ از اسامی اشیا را درست خواند و Gestures مناسبی برای آنها بکار برد اما نتوانست دو مورد را نام ببرد:

Violin →  violent → she made a violent action, sewing needle → spoon →  no response

دیسلکسی یا اختلال خواندن Discussion

ما مراجعی را توصیف کردیم که تعداد زیادی از ویژگی های دیسلکسی عمیق را نشان می داد.

Jah   نمی توانست ناکلمه ها، کلمات closed-class و همچنین کلمات open-class را بخواند.

عملکرد jah با عینی و انتزاعی بودن کلمات تأثیر می پذیرفت به طوری که کلمات عینی را بهتر از کلمات انتزاعی می خواند. اما بسامد وقوع آنها تأثیری در عملکرد نداشت.

برای jah  ، task های زیادی برای ارزیابی یکپارچگی سیستم معنا شناسی ، ارائه شده است.مثل: درک کلمه – هم آوایی – طبقه بندی های معنایی

این تکالیف با مدالیته ها و فرمت های مختلفی ارائه شدند اعم از تصاویر و کلمات دیداری و شنیداری که نتایج همه ی آنها مشابه بود و در همه عملکرد ضعیف بود.

با این حال ، هنگام طبقه بندی کردن اسامی کوچک براساس جنسیت و gesturing اشیا مورد استفاده ، عملکرد او به حد معمول نزدیک تر می شد.

این categorization نسبتا موفق ممکن است بخاطر آشنایی با اسامی کوچک یا قابلیت دسترسی به اطلاعات categorization باشد،

با این حال اطلاعات مشابهی در مورد نام خانوادگی وجود ندارد و عملکرد او در این تکالیف بسیار ضعیف بود.

توانایی انجام gesturing از کاربرد یک شئ ممکن است تحت تأثیر دانش معنا شناسی باشد

حفظ این توانایی ممکن است به خاطر دقت دیداری قوی و لینک های قوی باشد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
اختلال در بازیابی واژگانی (آنومی) و درمان آن

توانایی jah در categorization و gesturing نشان می دهد که او در ذخیره دانش semantic مشکل دارد.

با توجه به اینکه مشکلات مشابهی در مدالیته ها و تکالیف مختلف روی داده، به احتمال خیلی زیاد مشکل از سیستم معنایی است.

مشکل در کد گزاری معنایی و انتقال آن به  output آوایی است .

دیسلکسی عمیق اگر مربوط به نوع input باشد ، آنگاه مشکل باید مربوط به یک مدالیته باشد

ولی در همه ی مدالیته ها مشکل دارد پس مشکل از input  نیست.

همچنین jah در خواندن و تکرار کلمات و ناکلمات هم مشکل دارد. تکرار کلمات به طور شدیدی تحت تأثیر ability image است.

اکثریت خطاها وقتی که از او خواسته می شد که کلمات را تکرار کند ، نئولوژیسم بودند.

تعداد قابل توجهی از خطاهای جایگزینی، معنایی بودند و این مشکل نشان دهنده دیسلکسی عمیق است.

آسیب دانش معناشناسی محدود به دیسلکسی و زبان پریشی عمیق نیست و نمی تواند مشکلات بی شمار این اختلال را توجیه کند.

دیگر جنبه های پردازش واژگانی توسط Morton  و Patterson پیشنهاد شد که بعدها اصلاح شده و چهارچوبی برای فهمیدن دیسلکسی اکتسابی ارائه داد.

این مدل چندین مسیر پردازشی مختلف را برای خواندن فرض می کند و گزارش خوبی از انواع surface  و   phonological dyslexia ارائه می دهد.

اما توضیح Deep dyslexia با این مدل مشکل است و به تعداد زیادی از آسیب های عملکردی جداگانه نیاز دارد.

به عنوان مثال ، با استفاده از یک مدل سنتی خواندن و تکرار ،

عملکرد jah به طور کلی و بیان حداقل ۵ جایگاه آسیب مختلف ، به استثنای مشکل در ذخیره دانش معنایی توضیح داده می شود.

وقتی از jah  خواسته شد که ناکلمات را با استفاده از سیستم تبدیل قاعده مند واج-نویسه بخواند،

ناتوانی او در خواندن تک ناکلمه ها و راهنمایی کردن با صداهای الفبایی و نوشتن نویسه ها نشان می دهد که این مسیر یعنی تبدیل واج-نویسه در او مشکل دارد و از کار افتاده است.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
نقش گفتار درمان و مسولیتهایش درمشکلات ذهنی

مشکلی که در سیستم معنایی وجود دارد ممکن است علت ضعف عملکرد او در lexical decisions باشد.

قضاوت در آشنایی از یک آیتم واژگانی (lexical decisions ) تحت تأثیر عینی بودن و ability image است ، به خصوص برای کلماتی که بسامد کمتری دارند.

تأثیر ability image /عینی بودن در lexical decisions دیداری و شنیداری نشان می دهد که lexical decisions به واسطه معانی واژگان انجام می شود.

وقتی از او خواسته شد قضاوت قافیه دیداری انجام دهد، jah از یک استراتژی دیداری برای انجام این task استفاده کرد.

در واقع استراتژی دیداری یک راه حل جایگزین برای مشکلی است که در بازنمایی واجی و همچنین عملکرد ضعیف در فرمت شنیداری انجام این تکالیف وجود دارد.

این مدل همچنین ممکن است نشانه های Deep dyslexia را هم نشان دهد.

بدترین عملکرد jah با تکرار کلمات سپس خواندن کلمات مشابه بیان می کند .

که احتمالا input شنیداری واژگان آسیب دیده و مسیر مستقیم بین این input و output واجشناختی واژگان دچار اختلال شده است.

اگر این مسیر نقص داشته باشد ،اطلاعات ممکن است از طریق سیستم معنایی آسیب دیده منتقل شوند، که تأثیر ability image و پارافازی معنایی در این تکالیف پیش بینی می شود.

تکرار non-word نیازمند تبدیل اکوستیک phonological است

و jah فقط ۳ تا از non-word ها را تکرار کرد و سپس فرض می شود که این سیر آسیب بیشتری دیده است.

با مدل های تعاملی توضیحات متفاوتی از عملکرد jah داده می شود.

(مدل مثلثی)از خواندن تک کلمات ← پردازش بین ۳ لایه اتفاق می افتد.

O ←   orthography ،  S    ← semantics   ،  P   ←   phonology

و ارتباط بین این ۳ مرحله برای توضیح دادن پروفایل jah ،

فرض می شود که آسیب ایجاد شده و تغییر الگوهای فورمال از فعالیت ها در شبکه ، کل خطوط و ارتباطات را تحت تأثیر قرار می دهد

اما به طور ویژه لایه معناشناسی آسیب بیشتری دیده است.

الگوهای غیر طبیعی از فعالیت ها ممکن است به دلیل حذف یکی از بخش ها ، قطع ارتباط بین آنها و یا تغییر در روش ارتباط بین واحد ها باشد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
کاردرمانی تهران کجاست؟

در این مدل ، انتخاب یک طرز تلفظ صحیح از input  دیداری  (از طریق ارتباط O  ← P )  ممکن است به کمک فعالیت  لایه (S) یعنی  S ← P انجام شود .

اگر jah  در بازنمایی واجی از input  دیداری مشکلی داشته باشد نیاز به معنی کلمه پیدا می کند.

حال اگر بخش S   آسیب دیده باشد ارتباط S-P هم مختل شده و خطاهای خواندن به صورت پارافازی معنایی ظهور می یابد.

فرض بر این است که کلمات عینی ویژگی های معنایی بیشتری نسبت به کلمات انتزاعی دارند و بنابراین کمتر آسیب می بینند.

جایگاه مشابهی از آسیب لایه S و لینک S ← P ممکن است  برای عملکرد ضعیف lexical decisions توضیح دهنده باشند.

عدم تأثیر فرکانس کلمه در عملکرد jah ممکن است با این مدل ( آسیب ارتباط S ← P ) توضیح داده شود.

دیسلکسی یا اختلال خواندن non-word :

برای ارتباط O ← P نمی توان از مسیر S ←  P کمک گرفت به همین دلیل عملکرد بسیار ضعیف تر از خواندن کلمات می شود.

عملکرد jah  که دارای Deep dyslexia از نوع مرکزی و Deep dysphasia است.

به طور خلاصه با مدل سنتی و مدل پردازش تعاملی توضیح داده شد .

مدل سنتی به دلیل اینکه نیاز به آسیب های عملکردی جداگانه و زیادی برای توضیح Deep dyslexia و Deep dysphasia دارد ، ناکار آمد است

ولی مدل پردازش تعاملی می تواند آسیب های مشابه  و الگوهای غیر طبیعی فعالیت ها را توضیح دهد.

توسط مرکز جامع گفتاردرمانی و کاردرمانی تبریز یاشام

کارشناسی گفتاردرمانی از دانشگاه علوم پزشکی ایران کارشناسی ارشد گفتاردرمانی از دانشگاه علوم بهزیستی تهران دکترای تخصصی گفتاردرمانیاز دانشگاه علوم پزشکی تهران