شکاف لب و کام چیست؟

شکاف کام و لب از شایع ترین نقص های مادرزادی در نوزادان در بدو تولد است.

این شکاف ها زمانی به وجود می آیند که اجزای صورت جنین در حال رشد به صورت کامل بسته نمی شود.

پارگی یا بسته نشدن کامل لب را لب شکری و شکاف سقف دهان را شکاف کام گویند.

هنگامی این شکاف ها رخ می دهد که بافت کافی برای ایجاد لب و کام وجود ندارد.

در شکاف لب شکافی در لب بالا بین دهان و بینی وجود دارد که می تواند از یک شکاف کوچک در قسمت رنگی لب تا یک شکاف کامل در یک طرف و یا دو طرف لب بوده و تا بینی گسترش می یابد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
درمان آپراکسی

اما در شکاف کام، سقف دهان به طور کامل پیوند نخورده است.

بهترین مرکز گفتار درمانی تبریز به این کودکان خدمات گفتار درمانی ارایه می کند تا به مشکلات خود غلبه پیدا کنند

گفتار درمانی تبریز علاوه بر شکاف لب و کام به مشکلات دیگر گفتار و زبان نیز کمک می کند.

انواع شکاف کام و لب

  • شکاف لب یک طرفه
  • شکاف لب دو طرفه
  • شکاف کام یک طرفه
  • شکاف کام دو طرفه
  • شکاف زبان کوچک
  • شکاف یک طرفه لب و قسمت قدامی
  • یک طرفه لب و دو طرفه ی کام
  • دو طرف لب و قدامی کام
  • شکاف دو طرفه لب و کام
  • شکاف زیر مخاطی:
  • شکاف زیر مخاطی برخلاف موارد دیگر در زمان تولد تشخیص داده نمیشوند. در این حالت شکاف در سقف دهان وجود دارد ولی هویدا نیست.
  • در این حالت پوست سقف، روی شکاف را پوشانده است.
  • متخصصان از طریق معاینه ی سقف دهان از طریق انگشت یا وسایل دیگر متوجه این شکاف میشوند.

علت و سبب شناسی

علت ایجاد شکاف کام و لب به سه دسته ی  ژنتیکی ، محیطی و روانی_هیجانیتقسیم می شود.

عوامل روانی و هیجانی شامل موقعیت های تنش زایی است که احتمال دارد مادر در دوران بارداری در معرض ان قرار گیرد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
مفهوم گفتار و مفهوم زبان در گفتار درمانی

عوامل ژنتیکی:

محققان بررسی کرده اند که در ۳۳ الی ۳۶ درصد افراد، رابطه ی مستقیمی بین توارث و شکاف کام و لب بوده.

اگر فرزند اول خانواده ای مبتلا به شکاف کام و لب باشد، احتمال ابتلای فرزند بعدی ۵ درصد افزایش می یابد و اگر یکی از والدین مبتلا باشد احتمال فرزند بعدی ۱۵ درصد افزایش می یابد.

عوامل محیطی شامل:

  • استفاده از بعضی داروها (آرام بخش،ضد تشنج، ضد صرع)
  • مصرف سیگار و الکل مادر
  • کمبود فولیک اسید در دوران بارداری
  • سن بالای پدر
  • وجود استرس در بارداری
  • اختلال هورمونال مادر مثل هیپرتیروئیدیسم
  • بیماری عفونی مادر
  • کمبود ویتامین ریبوفلاوین،B6, ویتامین A
  • هیپوکسی (سیگار کشیدن مادر باعث هیپوکسی و شکاف کام میشود)

شیوع

نزدیک به ۳ درصد از نوزادان با انواع مختلفی از بد شکلی های مادرزادی به دنیا می آیند که بسیاری از آنها،ناهنجاری های صورتی_جمجعه ای هستند.

 ۴/۳ شکاف ها یک طرفه ۴/۱ دو طرفه می باشند.

در صورتی که ضایعه یک طرفه باشد طرف چپ بیشتر از راست درگیر میشود .

تقریبا ۲/۱ شکاف ها هر دو گرفتاری لب و کام را دارند.

در حالیکه ۴/۱ فقط گرفتاری لب و۴/۱ فقط شکاف کام دارند.

زبان کوچک دو شاخه ۸۰/۱ سفید پوست ها اتفاق می افتد و شکاف کام زیر مخاطی در حدود یک مورد از ۱۲۰۰مورد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
تواناییهای کودکان و نوزادان در ۲۰ ماهگی

سندروم هایی که شکاف کام دارند

  • سندروم : treacher_collins یک بیماری نادر اتوزومال غالب است که بد شکلی صورتی جمجمه ای دارند به طوری که انگار استخوان گونه ندارند.
  • Vander_woude اختلال ژنتیکی است که این افراد شکاف لب داند یا با شکاف کام و یا بدون شکاف کام.
  • Pierre_rabin این افراد علاوه بر شکاف فک کوچکی دارند.
  • تری زومی ۱۳ و ۸ یک اختلال کروموزومی است با ناتوانی ذهنی شدید
  • Mandibulofacial dystosis
  • Nager استخوان های صورت و دست و پا و بازو را درگیر می کند.
  • Hemi facial microsomia
  • Apert
  • Crouzon اسکلت صورتی را درگیر می کند.

کودکان دارای شکاف و کام از یک سری مشکلات رنج میبرند که بالطبع ناشی از شکاف و ساختار نابهنجار قسمت های مربوطه می باشد.

مشکلات تغذیه ای:

افرادی که شکاف کام دارند هماهنگی بین اپیگلوت و نرم کام ندارند به همین دلیل نمیتوانند هنگام غذا خوردن بین تنفس و غذا خوردن هماهنگی ایجاد کند .

از انجا که دهان و بینی این افراد به هم مرتبط است قادر به ایجاد فشار منفی و مکیدن سینه ی مادر نیستند.

مشکلات شنوایی:

۹۰ درصد افراد دارای شکاف، در گوش میانی خود تجمع مایع دارند که فشار منفی ان باعث جذب باکتری های حلق بینی و عفونت گوش میانی میشوند.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
آیا لکنت سبب مشکلات دیگری می شود؟

مشکلات دندانی:

این افراد قوس جلویی دندانی مناسبی ندارند و در تلفظ حروف d,t,n,l دچار مشکل اند.

مشکلات روانی_اجتماعی :

به دلیل ارتباط کم دارای مشکلات خود کم بینی هستند.

مشکلات ارتباطی:

افراد دارای شکاف، اختلالات ارتباطی خفیف تا معلولیت عمده ارتباطی دارند و اختلالات ارتباطی به دو صورت گفتاری و زبانی بروز میکنند.

مشکلات گفتاری

شکاف لب و کام معمولا به دو صورت بر گفتار تاثیر می گذارد.

  • از طریق کیفیت صوتی نامطلوب
  • آسیب تولیدی

در مورد صوت می توان ویژگی های زیر را در کودکان برشمرد.

  • پرخیشومی
  • خروج خیشومی
  • گرفتگی صدا

برخی ویژگی های تولیدی آنها:

  • مشکل در تولید صداهای انفجاری و سایشی ها و جانشینی صداهای انسدادی حلقی و سایشی حلقی به جای صداهای استاندارد

خطاهای تولیدی در این کودکان به ۳ صورت است:

  • خطاهای تولیدی رشدی: خطاها به دلیل شکاف کام و لب این افراد نیست بلکه بچه هایی با رشد طبیعی هم این چنین خطاهایی دارند. مثال: حذف خوشه ، لیسپ دندانی خطاهای تولیدی الزامی:
  • این خطاها به دلیل مشکلات اناتومی این افراد بوده و با برطرف شدن مشکل آناتومیکی به مرور زمان بهبود می یابند.
  • خطاهای جبرانی:
  • برای جبران صداها را خلف تر و تحتانی تر تلفظ میکنند.

علت وجود اختلال تولیدی در کودکان

  • علت اصلی نارسایی دریچه ی p است که در نتیجه ی آن فشار هوای لازم برای تولید واج های انفجاری ،سایشی و مرکب ایجاد نخواهد شد.
مطالب مفید بیشتری را بخوانید
متخصصان گفتاردرمانی

سایر علل ها شامل:

  • ناهنجاری های دندانی،گرفتاری شدن لب ها عفونت های گوش میانی،فیستول کامی و افزایش حجم لوزه ها

مشکلات زبانی

تعدادی از کودکان دارای شکاف کان و لب در مهارت های زبانی پیشرفت کندی از خود نشان میدهند. این مشکلات برخواسته از موارد زیر است:

  • کمبود تحریکات اولیه،کم شنوایی،توقعات پایین والدین،عدم تمایل به صحبت کردن در فرد به خاطر عکس العمل های منفی از شنونده

در این افراد علاوه بر زبان، ناتوانی در یادگیری و خواندن و مشکلات شناختی نیز باید بررسی شود.

به طور کلی مشخص شده است که رشد زبان در کودکان با شکاف کام با تاخیر همراه بوده

اما این تاخیر در بیشتر کودکان به ویژه آنهایی که سندروم دیگری ندارند با افزایش سن بهبود یافته.

مشکلات آواسازی

مشکلات آواسازی رایج در بیماران دچار شکاف کام عبارتند از:

  • گرفتگی صدا
  • صوت نفس الود
  • زیر و بمی غیر طبیعی
  • سندروم صدای آهسته
  • صوت خفه مانند

تشخیص شکاف کام و لب قبل و بعد از تولد

  • در دهه های گذشته تشخیص شکاف کام و لب قبل از تولد امکان پذیر نبود ولی امروزه با پیشرفت علم از طریق سونوگرافی های سه بعدی این امکان فراهم شده. همچنین مادران در دوران بارداری خود این امکان را دارند تا از طریق مشاوره های ژنتیکی به وجود این بیماری در جنین خود آگاه شوند.
  • کار تشخیص انواع اختلالات گفتاری ناشی از شکاف را آسیب شناس گفتار و زبان شروع می کند و مهمترین وسیله ی تشخیص اختلال حس شنوایی وی می باشد. آسیب شناس با شنیدن صدای بیمار می تواند پیش بینی کند که چه مشکلاتی وجود دارد ،روی چه مواردی باید کار شود و از چه وسایلی برای ارزیابی کمک بگیرد.
مطالب مفید بیشتری را بخوانید
سندرم کلاین فلتر چیست، چه علائمی دارد و راههای درمانش کدام است؟

درمان

درمان شکاف کام و لب به سه روش صورت میگیرد :

  • جراحی
  • درمان های پروتز گذاری
  • گفتار درمانی

بعضی از افراد به دلیل سندروم های همراهی که دارند قادر به جراحی نیستند یا خانواده ی این افراد با جراحی مخالف هستند. در نتیجه برای درمان آنان از پروتز گذاری استفاده میکنند. در گذشته افراد برای پوشاندن شکاف خود از قیر و چرم و پوست میوه استفاده میکردند.

گفتار درمان ها بر مراحل پروتز گذاری نظارت میکنند و برای درمان پرخیشومی از فوت کردن کف صابون و تولید صداهای انفجاری بهره میگیرند.

جراحی لب

برای جراحی لب نوزاد به طور کامل بیهوش میشود. جراح اتصالات ماهیچه ای دو طرف را حذف میکند و آنها را به جای مناسب برگدانده و دو شکاف را به هم بخیه میزند و اغلب این بخیه ها قابل جذب هستند. اما از آنجا که فرم صورت نوزاد در طی رشد خود تغییر میکند ممکن است نیاز به جراحی های اصلاحی داشته باشد که معمولا قبل از دبستان انجام میشود.

جراحی کام

جراحی شکاف کام بین ۹ تا ۱۸ ماهگی انجام میشود‌. اگر جراحی تا سن ۱ سالگی انجام شود کام نوزاد به حالت طبیعی برمیگردد و از مشکلات بعدی به خصوص اشکال در صحبت کردن جلوگیری میکند. در این جراحی ممکن است بافتی از سقف دهان برداشته شود و روی کام قرار گیرد.

مطالب مفید بیشتری را بخوانید
سکته مغزی چیست؟ گفتار درمان چه کمکی به فرد می کند؟

مراقبت های بعد از جراحی

نوزاد ۵ تا ۷ روز بعد از جراحی در بیمارستان باقی می ماند بهبود کامل ممکن است ۴ هفته طول بکشد ناحیه ی جراحی ممکن است دردناک و متورم شود و مشاوره راجع به شیردهی و کنترل حرکات دست نوزاد داده میشود.‌

به ترکی آذربایجانی بخوانید